Không chỉ được truyền dạy trong môi trường giáo dục, Xòe Thái đang từng bước được người trẻ tiếp nối và đưa đến gần hơn với đời sống hiện đại thông qua những cách tiếp cận mới.
Trong những năm gần đây, việc đưa các yếu tố văn hóa truyền thống vào trường học đã góp phần tạo nền tảng để thế hệ trẻ sớm tiếp cận và hình thành nhận thức về di sản. Với Xòe Thái, từ năm 2013, các điệu Xòe đã được đưa vào giảng dạy như một hoạt động trải nghiệm và thể dục giữa giờ tại nhiều trường học, giúp học sinh làm quen với loại hình nghệ thuật này ngay từ khi còn nhỏ.
Theo Thầy giáo Lê Thanh Tùng, người nhiều năm trực tiếp giảng dạy và đưa Xòe Thái vào hoạt động học đường, việc tiếp cận di sản từ sớm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức của học sinh. Xòe Thái không chỉ là một điệu múa mang tính nghệ thuật mà còn là hình thức sinh hoạt cộng đồng, gắn với tinh thần đoàn kết và đã được truyền dạy qua nhiều thế hệ. “Khi các em học sinh được học Xòe, các em không chỉ tiếp cận các động tác mà còn hiểu được ý nghĩa của việc giữ gìn văn hóa dân tộc. Đây cũng là nền tảng để các em có thể tiếp tục gìn giữ và phát huy di sản trong tương lai”, thầy chia sẻ.
Nhấn mạnh vai trò của sự tiếp nối, thầy cho rằng nếu chỉ dừng lại ở việc truyền dạy mà thiếu đi lực lượng kế thừa, di sản sẽ khó có thể duy trì lâu dài. Việc học sinh ở nhiều lứa tuổi có thể tham gia vào các điệu Xòe cơ bản ngay từ trong trường học vì thế được xem là nền tảng quan trọng, giúp hình thành ý thức gìn giữ và phát huy văn hóa dân tộc từ sớm.
Cùng với sự quan tâm ngày càng lớn của người trẻ đối với văn hóa truyền thống, cách tiếp cận Xòe Thái cũng dần thay đổi. Thay vì chỉ tiếp nhận qua sách vở hay mạng xã hội, nhiều sinh viên lựa chọn trực tiếp đến địa phương để tìm hiểu, gặp gỡ nghệ nhân và ghi nhận tư liệu thực tế nhằm hiểu rõ hơn giá trị đời sống của di sản.
Trong quá trình triển khai dự án “Noọng ơi, Xòe đi!”, nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tìm về vùng Mường Lò, Yên Bái cũ (nay thuộc Lào Cai) – cái nôi của người Thái cổ, để nghiên cứu thực tế và phỏng vấn nghệ nhân, cán bộ văn hóa địa phương. Qua đó, nhóm có thêm cơ sở để làm rõ bối cảnh tồn tại, ý nghĩa cộng đồng và vai trò của Xòe Thái trong đời sống văn hóa của người Thái.
Quá trình tiếp cận trực tiếp cho thấy sự khác biệt giữa Xòe trong đời sống và hình ảnh thường thấy trên các nền tảng truyền thông. Nếu trong các chương trình biểu diễn, Xòe thường được dàn dựng với tính trình diễn cao, thì trong đời sống, đây lại là hoạt động cộng đồng mang tính kết nối, nơi mọi người cùng tham gia, không phân biệt độ tuổi hay vai trò.
Từ những tư liệu thu thập được, dự án định hình cách triển khai nội dung theo hướng bám sát thực tế, hạn chế việc giản lược hoặc làm sai lệch bản chất của Xòe Thái khi đưa vào truyền thông. Đây cũng là cơ sở để các hoạt động lan tỏa được thực hiện một cách phù hợp hơn với đặc trưng của di sản.
Bên cạnh hoạt động truyền thông trên nền tảng số, dự án dự kiến tổ chức một Sự kiện trải nghiệm Xòe Thái vào ngày 31/5 tại Bảo tàng Hà Nội, nhằm tạo không gian để công chúng trực tiếp tham gia và cảm nhận rõ hơn giá trị của loại hình nghệ thuật này trong đời sống.
Theo định hướng “mang vòng Xòe đi xa hơn những bản làng Tây Bắc”, các hoạt động của dự án không chỉ dừng lại ở việc lan tỏa trên môi trường số, mà còn hướng tới việc gắn kết với trải nghiệm thực tế, nhằm giúp công chúng có thể tiếp cận và cảm nhận rõ hơn những giá trị cốt lõi của Xòe Thái trong đời sống văn hóa bản địa.
