Dù được UNESCO ghi danh, Xòe Thái vẫn đối diện với nguy cơ mai một. Từ trăn trở của nghệ nhân đến sự chủ động của người trẻ, di sản đang được tiếp nối theo những cách tiếp cận mới.
Không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian, Xòe Thái từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng của người Thái, hiện diện trong các dịp lễ hội, sinh hoạt văn hóa và trở thành biểu tượng của tinh thần gắn kết. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, khi nhịp sống thay đổi và các hình thức giải trí mới ngày càng phổ biến, việc duy trì và lan tỏa những giá trị truyền thống như Xòe Thái đang đặt ra không ít thách thức.
Gắn bó nhiều năm với nghệ thuật Xòe Thái, nghệ nhân dân gian Hoàng Thị Văn không giấu được niềm tự hào khi loại hình nghệ thuật này được UNESCO ghi danh. Nhưng đi cùng niềm vui ấy là nỗi trăn trở về nguy cơ mai một của những giá trị văn hóa truyền thống.
“Khi di sản được UNESCO ghi danh, tôi càng cảm thấy tự hào và thêm yêu loại hình nghệ thuật này. Tuy nhiên, tôi cũng lo rằng những giá trị truyền thống có thể dần mai một, nên luôn mong muốn truyền dạy lại cho lớp trẻ để gìn giữ về sau.”, bà chia sẻ.
Tại vùng Mường Lò, Yên Bái cũ (nay thuộc Lào Cai) – một trong những cái nôi của nghệ thuật Xòe Thái, bà Văn vẫn đều đặn duy trì các lớp dạy miễn phí cho trẻ em địa phương. Những buổi học giản dị, không cầu kỳ về hình thức, nhưng lại mang ý nghĩa đặc biệt: không chỉ truyền dạy từng động tác múa mà còn nuôi dưỡng sự gắn bó của thế hệ trẻ với văn hóa dân tộc mình từ những trải nghiệm gần gũi nhất.
Từ những không gian văn hóa bản địa như vậy, Xòe Thái đã trở thành nét sinh hoạt quen thuộc trong đời sống cộng đồng của người dân. Tuy nhiên, để những giá trị này được lan tỏa rộng hơn, đặc biệt tới công chúng trẻ ở đô thị, vẫn cần thêm những cách tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.
Trong những năm gần đây, ngày càng có nhiều người trẻ chủ động tìm hiểu về di sản thông qua các hình thức đa dạng, từ nền tảng số đến những chuyến đi trực tiếp về địa phương. Thay vì chỉ tiếp cận qua hình ảnh hay tư liệu, việc gặp gỡ nghệ nhân, lắng nghe câu chuyện và quan sát đời sống thực tế đã giúp họ có cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về giá trị của Xòe Thái.
Chính từ những trải nghiệm thực tế tại đó, nhiều bạn trẻ bắt đầu tìm kiếm những cách tiếp cận mới để đưa Xòe Thái đến gần hơn với công chúng đương đại. Trong số đó, dự án “Noọng ơi, Xòe đi!” do nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền thực hiện được hình thành như một nỗ lực kết nối giữa di sản và đời sống hiện đại.
Với định hướng “mang vòng Xòe đi xa hơn những bản làng Tây Bắc”, dự án không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu, mà hướng tới việc tạo ra những trải nghiệm giúp công chúng có thể tiếp cận và cảm nhận di sản theo cách gần gũi hơn.
Những nỗ lực từ cả hai phía – người gìn giữ và người tiếp nối, đang mở ra một hướng đi mới cho di sản trong đời sống hiện đại. Nếu như các nghệ nhân giữ vai trò lưu giữ và truyền dạy, thì người trẻ với góc nhìn và cách làm mới lại góp phần mở rộng không gian hiện diện của di sản.
Trong dòng chảy đó, Xòe Thái không chỉ được bảo tồn như một giá trị truyền thống, mà còn từng bước thích nghi với bối cảnh đương đại, trở thành một phần của đời sống văn hóa hôm nay. Và chính sự gặp gỡ giữa các thế hệ có thể là yếu tố then chốt để những giá trị ấy tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa bền vững.
